Два сябры (на белорусском языке), стр. 1

Гi дэ Мапасан

Два сябры

Пераклад: Змiцер Колас

Абложаны, згаладалы Парыж хрыпеў i задыхаўся. На дахах амаль зусiм не стала вераб'ёў, памыйныя рыштокi апусцелi. Людзi елi ўсё, што траплялася.

Ясным студзеньскiм ранкам Марысо, гадзiннiкавы майстар па прафесii i бяздзейны гультай па збегу абставiн, сумна цягнуўся па бульвары, сунуўшы рукi ў кiшэнi нагавiц i прыслухоўваючыся да бурчання ў пустым жываце. Раптам ён спынiўся перад другiм такiм самым разявакам. Гэта быў яго былы прыяцель Саваж, з якiм Марысо пазнаёмiўся на беразе ракi.

Да вайны кожную нядзелю Марысо на золку выходзiў з хаты з бамбукавай вудай i бляшаным кашом за спiнай. Ён сядаў у цягнiк, якi вёз яго ў бок Аржантэля, сыходзiў у Калёмбе i пешкi iшоў да вострава Марант. Ледзь паспеўшы дабрацца да гэтак жаданых мясцiн, ён увесь аддаваўся ловам i вудзiў да позняга вечара.

Кожную нядзелю ён сустракаў там маленькага вясёлага таўстуна Саважа, галантарэйнiка з вулiцы Нотр-Дам-дэ-Лярэт, якi быў таксама заўзяты рыбак. З вудамi ў руцэ, звесiўшы ногi над вадой, яны часта да паўдня сядзелi побач каля ракi i, дзякуючы гэтаму, хутка пасябравалi.

Часам цэлымi днямi яны маўчалi. Iншы раз i гаманiлi, бывала, але i без слоў яны добра разумелi адзiн аднаго, бо мелi аднолькавы густ i ва ўсiм падобныя пачуццi.

Вясеннiм ранкам, гадзiне а дзесятай, калi памаладзелае румянае сонца развешвала над прыцiхлай ракой празрыстую смугу i сагравала спiны зацятых рыбакоў ужо забытым мяккiм цяплом, Марысо часам казаў свайму суседу:

- Якое хараство.

I Саваж пагаджаўся:

- Лепш i не бывае.

I гэтага iм хапала для ўзаемнага паразумення i павагi.

А восеньскiм надвячоркам, калi крывавае на захадзе неба залiвала пурпурам раку, у якой адбiвалiся пунсовыя абрысы воблакаў, запальвала далягляд, асвятляла вогненнымi барвамi абодвух сяброў i залацiла ўжо парудзелае лiсце, якое зябка дрыжала на дрэвах у прадчуваннi зiмы, Саваж, усмiхаючыся, пазiраў на Марысо i мармытаў:

- Любата.

I зачараваны Марысо, не зводзячы вачэй з паплаўка, адказваў:

- Гэта лепш, як сядзець на бульвары, га?

Сустрэўшыся цяпер, у такiх незвычайных абставiнах, яны былi вельмi ўсхваляваныя i моцна пацiснулi адзiн аднаму рукi. Саваж глыбока ўздыхнуў i сказаў:

- Вось як яно ўсё павярнулася.

Марысо панура прастагнаў:

- А надвор'е якое! Першы пагодны дзянёк сёлета.

Неба i сапраўды свяцiлася празрыстым блакiтам.

Яны моўчкi пайшлi па бульвары, кожны сумна думаючы пра сваё. Раптам Марысо сказаў:

- А як мы рыбку вудзiлi, га? Прыемна ўспомнiць!

Саваж уздыхнуў:

- Калi цяпер гэта будзе?

Яны зайшлi ў невялiчкую кавярню, выпiлi па чарцы абсенту i потым зноў пабрылi па тратуары.

Марысо нечакана спынiўся:

- Можа, яшчэ па чарцы, га?

Саваж згадзiўся:

- Не пярэчу.

Яны зайшлi ў другi шынок.

Выйшлi яны адтуль на добрым падпiтку, з ужо затлумленымi галовамi, як яно часта бывае, калi цяпнеш нiчога не еўшы. На дварэ было цёпла. Ласкавы ветрык казытаў iм твары.

На свежым паветры Саваж канчаткова сп'янеў i, спынiўшыся, прапанаваў:

- А што, каб туды з'ездзiць?

- Куды гэта?

- Ну ў рыбу, вядома.

- А куды?

- Ды на наш востраў. Французскiя аванпасты цяпер каля Калёмба. А палкоўнiк Дзюмулен - мой знаёмы, нас прапусцяць.

Марысо аж затрымцеў ад прыемнага прадчування.

- Дамовiлiся! Я згодзен.

I яны разышлiся па хатах, каб сабраць свой рыштунак.

Праз гадзiну сябры ўжо iшлi поплеч па гасцiнцы. Неўзабаве яны дабралiся да вiлы, якую займаў палкоўнiк. Яны расказалi яму сваю просьбу, i ён, усмiхнуўшыся, згадзiўся задаволiць iх дзiвотную выдумку. Атрымаўшы пропуск, сябры рушылi далей.

Хутка яны мiнулi аванпасты, прайшлi праз апусцелыя Каломбы i апынулiся на краi невялiкiх вiнаграднiкаў, якiя спускалiся да Сены. Было каля адзiнаццацi гадзiн.

На другiм беразе вёска Аржантэль, здавалася, вымерла. Над усiм наваколлем панавалi два ўзгоркi, Аржэмон i Сануа. Шырокая раўнiна, якая распасцiралася да самага Нантэра, была бязлюдная, зусiм бязлюдная, на яе шэрай зямлi вiднелiся адно голыя вiшнi.

Саваж паказаў пальцам на вяршынi ўзгоркаў i цiха шапнуў:

- Там прусакi!

I два сябры застылi, з трывогай пазiраючы на пустэльны абшар.

"Прусакi!" Яны iх нiколi не бачылi, але вось ужо некалькi месяцаў адчувалi, як гэты нябачны i ўсемагутны вораг душыць Парыж, руйнуе Францыю, рабуе, гвалтуе i морыць голадам яе жыхароў. I нейкi нечалавечы, незразумелы жах мяшаўся ў iх з нянавiсцю да гэтага невядомага i непераможнага народа.

Марысо прамармытаў:

- А што, калi мы раптам на iх натрапiм?

З чыста парыжскiм гумарам, якi не знiкае нi пры якiх абставiнах, Саваж адказаў:

- Пачастуем iх смажанай рыбкай!

Але маўклiвая цiшыня далягляду бянтэжыла iх, i яны па-ранейшаму не маглi адважыцца рушыць далей.

Нарэшце Саваж рашыўся:

- Ну што, пайшлi! Толькi трэба быць уважлiвым.

I прыгнуўшыся, а дзе паўзком, хаваючыся за хмызамi, яны пачалi спускацца па вiнаграднiку, увесь час трывожна пазiраючы вакол i напружыўшы слых. Каб выйсцi да берага, заставалася перасячы адно вузкую палоску голай зямлi. Сябры кiнулiся бегчы i, ледзь апынуўшыся каля ракi, схавалiся ў сухiм чароце.

Марысо прыцiснуў шчаку да зямлi i прыслухаўся, цi не ходзiць хто-небудзь паблiзу. Нiчога чуваць не было. Яны былi адны, зусiм адны.

Сябры супакоiлiся i ўзялiся вудзiць рыбу. Насупраць бязлюдны востраў Марант хаваў iх ад другога берага. Маленькi шынок, якi стаяў на iм, быў зачынены i здаваўся пакiнутым ужо многа гадоў.

Неўзабаве Саваж выцягнуў першага печкура. Марысо злавiў другога, i раз-пораз яны пачалi смыкаць вуды, на канцы лёскi ў якiх бiлася маленькая серабрыстая рыбка. Ловы iшлi надзiва добра.

Яны дбайна складалi рыбу ў шчыльны сак, якi мокнуў у вадзе каля ног. I цёплае, радаснае пачуццё разлiвалася ў iх на душы, тое пачуццё, якое агортвае чалавека, што зноў знайшоў сваю ўлюбёную ўцеху, якой быў пазбаўлены доўгi час.

Ласкавае сонца сагравала iм спiны, яны ўжо нiчога не чулi, нi пра што не думалi, забылiся на ўсё на свеце - яны вудзiлi.

Але нечакана, нiбы з-пад зямлi, пачуўся глухi гуд, i глеба страсянулася ў iх пад нагамi. Зноў загулi гарматы.

Марысо падняў галаву i там, злева, убачыў высокi абрыс гары Мон-Валер'ен, над якой вiўся маленькi сiвы чубок. Гэта было воблачка парахавога дыму, якое яна толькi што выплюнула.

×